Hareketli Protezler

Ağız tadıyla yemek yemek için

Ağzındaki dişlerin bir çoğu çekilmiş yada ağzında hiç diş kalmamış kişilere hareketli protez planlanır. Hareketli protezler, adından da anlaşılacağı üzere kullanıcı tarafından ağza takılıp çıkarılabilen protezlerdir. Bölümlü ve tam protezler olarak ikiye ayrılırlar.

Kısmi (bölümlü) protezler

Ağzındaki dişlerin büyük bir kısmını kaybetmiş kişilerde, köprü yapımı için destek olacak yeterli sayıda doğal diş bulunmayabilir. Bu kişilerde çeşitli nedenlerle diş implantı uygulaması da düşünülmüyorsa o zaman hareketli protezler tercih edilir.

Bu tür protezler temel olarak metal bir iskelet yapı üzerine akrilik (plastik esaslı bir malzeme) bir kaide ve bu kaide üzerinde de akrilik veya porselenden yapılan yapay dişler şeklinde tasarlanır. Bölümlü protezler, dişlere tutunarak ağız içinde dokulara oturur.

Bölümlü protez yapımından önce kişinin ağzında proteze destek olabilecek dişler sağlamlıkları yönüyle kontrol edilir. Gerekli ise bu dişlere kaplama yapılır.

Bölümlü protezler çeşitli tasarımlarda olabilir:

Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı hareketli-protezler-1024x363.jpg

En klasik metotta, protezin tutuculuğu komşu dişlere uzanan metal kancalar yoluyla sağlanır. Bu tip hareketli protezlerde kancaların ön dişlere konulması durumunda estetik olmayan bir görüntü oraya çıkarabilir.

Hassas bağlantılı (teleskop) protezlerde dışarıdan gözüken metal bağlayıcı kancalar yoktur, bu da özellikle ön dişlerde estetik bir üstünlük sağlar. Bu tür protezler halk arasında çıtçıtlı protezler olarak da bilinir. Tasarımında proteze komşu dişe yapılan ve minik uzantısı olan kaplama kullanılır. Hareketli protez, üzerindeki negatif yuva vasıtasıyla bu uzantıya sürgü şeklinde oturur.

Son yıllarda sert olan akrilik yerine yarı elastik bir malzemeden (genellikle Deflex ticari ismiyle bilinir) üretilen protezler kullanıma girmiştir. Bu protezler, tasarımlarında metal kanca yerine şeffaf tutucu uzantılar kullanıldığı için estetik açıdan avantaj sağlar. Esnek yapıları daha konforlu kullanım sunar. Bu tür protezler darbelere karşı dirençli olmakla beraber kırılması durumunda tamiri kısıtlıdır.

Tam (total) protezler

Ağzında hiç doğal dişi kalmayan kişiler için yapılan protezlerdir. Bu tür protezlerin tutunacağı diş kalmadığı için mecburen çenelerin anatomik konturlarından destek alınır. Protez, üzerine oturduğu dokuların oluşturduğu vakum etkisi ve çevredeki kasların dengeleyici kuvvetiyle pasif olarak yerinde tutunur.

Hareketli protezler, akril ve metal kombinasyonu (veya sadece akril) kaide üzerine akrilik dişlerden hazırlanır. Porselen dişler ağır oldukları ve kuvvetleri yumuşak dokulara uygun olmayan şekilde ilettikleri için tavsiye edilmemektedir.

Üst çenede tüm damağı kaplayacak şekilde; alt çenede ise dil varlığından dolayı at nalı şeklinde tasarlanırlar.

Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı overdenture.jpgAğzında hiç dişi kalmamış kişilerde hareketli protezlerde tutuculuk problemi vardır. Protezin ağızda oynaması sık rastlanan bir durumdur. Bu tür protezlerin tutuculuğunun artırılması için dental implantlar imdadımıza yetişir. Protez, diş implantlarına bağlanarak ağzın içinde hem sabit durabilir hem de geniş yüzeylere gerek kalmayacağı için daha küçük boyutlarda tasarlanabilir.

Hareketli protezin yapım aşamalar nelerdir?

Hareketli protezlerin yapımı ölçü alınmasından itibaren normalde beş seans sürer. Ancak gerekli hallerde seans sayısı artabilir. Protez takıldıktan sonra da ağza alıştırılması için hastaların birkaç seans daha gelmesi gerekebilir. Bu durumda bir hareketli protezin tamamen bitmesi ve hastanın protezini kullanabilir hale gelmesi genel olarak 1-1,5 ay sürebilir.

Hareketli protezlerin bakım ve temizliği nasıl yapılır?

  • Hareketli protezler yemeklerden sonra çıkarılıp temizlenmelidir.
  • Protezlerinizi yumuşak fırça ve sıvı sabun ile temizleyebilirsiniz.
  • Protezlerin temizliğinde fazla aşındırıcı içeren temizleyicileri ve çamaşır suyu gibi beyazlatıcıları kullanmayın.
  • Haftada bir defa, su içine atılarak kullanılan protez temizleyici tabletlerden yararlanabilirsiniz.
  • Protezler yere düştüklerinde kolayca kırılabilirler. Bu nedenle temizliklerinde dikkatli olmalısınız.
  • Protezlerinizi sıcak suyla temizlemeyin; bu protezin şeklinin bozulmasına neden olabilir.
  • Protezler kuruduğunda büzüleceği için kullanılmadıkları zamanlarda temiz su içinde veya nemli bir peçeteye sarılarak özel kutusunda bekletilmelidir.

Proteze alışmak…

İlk takıldığında proteziniz size garip veya rahatsız edici gelmesi normaldir.  Ancak biraz sabır gösterirseniz protezlerinize alışacak ve hayatın tadını daha fazla çıkarmaya başlayacaksınız.

İlk günler tükürük miktarı artabilir. Dil, dudak ve yanaklar protezi yerinde tutmayı öğreninceye kadar gevşek gibi gelir. Alt çeneye yapılan protez daha çok hareket edip yerinden çıkabileceği için alışması üst proteze göre daha zordur.

Uyum sürecinin daha rahat atlatılabilmesi için ilk günlerde devamlı kullanılmaları gerekir. Alıştıktan sonra protezin altındaki dokuların dinlenmesi için protezlerinizi gece yatarken çıkarmanız önerilir.

İlk günler gıdaları yumuşak ve küçük lokmalar halinde almakta; yapışkan ve sert yiyeceklerden uzak durmakta yarar vardır. Çiğnerken her iki taraf da kullanılmalıdır.

Protezin kullanılmaya başlandığı ilk günlerde küçük tahrişler ve acıtan alanlar olabilir. Vuruk yapan bu bölgelerin basıncının kaldırılması için protezin hastaya teslim edildiği günün hemen ertesi gün veya bir iki gün sonrası için kontrol randevusu verilir. Hekiminiz vuruk yapan alanları düzelttikçe ve siz de proteze alıştıkça bu şikayetleriniz azalacaktır.

Uyum sürecinde ilk birkaç hafta bazı seslerin telaffuzunda zorluklar yaşayabilirsiniz. Belli bir süre sonra dokuların ve dilin alışması sonucu konuşma düzelecektir.

Tam protezlerin ömrü ne kadardır?

Doku uyumu bozulmayan hareketli protezler  yaklaşık 5 yıl sağlıklı bir şekilde kullanılabilir.

Yıllar içerisinde takip çıkarılabilen protezlerin oturduğu kemikte erime olacağı için protez bollaşır. Protez düşmeye, dokuları tahriş etmeye başlar, yemek yemek zorlaşır. Besleme (astarlama) denilen teknik bir işlemle protezin iç yüzeyi yeniden şekillendirilerek ağza uygunluğu tekrar sağlayabilir. Protezlerin dokularla uyumu iyice bozulduğunda, dişler aşındığında ve eskisi kadar besinleri öğütememeye başladığında protezin yenilenmesi gerekir.

Protez yapıştırıcılarını kullanmalı mıyım?

Protez yapıştırıcılarının protezlerinizin tutuculuğunu arttırmak üzere kullanılmasında bir sakınca yoktur. Ancak mutlaka diş hekiminize danışarak kullanmanız önerilir. Zira dokularla uyumu bozulmuş, sürekli altındaki dokuları tahriş eden protezlerin dokularla uyumunun yeniden sağlanması için astarlanmasına veya yenilenmesine gerek olabilir.